تحلیل بخشنامه جدید سازمان امور مالیاتی: تغییرات کلیدی در پذیرش اعتبار مالیات بر ارزش افزوده و هزینههای قابل قبول
دسامبر 10, 2025
جایگزینی فاکتورهای کاغذی با فاکتور الکترونیکی از دی ماه ۱۴۰۴
دسامبر 19, 2025تصویب قانون مالیات بر عایدی سرمایه پس از سالها بحث و بررسی، به یکی از داغترین موضوعات محافل مالی و اقتصادی تبدیل شده است. این قانون، که در راستای تنظیمگری اقتصادی و هدایت نقدینگی به سمت تولید و فعالیتهای مولد تدوین شده است، برای اشخاص غیرتجاری که به خرید و فروش دارایی میپردازند، پیامدهای جدی به همراه دارد. با وجود ابهامات فراوان، اجرای قریبالوقوع آن با تکیه بر زیرساختهای سامانه مؤدیان، آمادگی کامل ذینفعان را میطلبد.
داراییهای مشمول مالیات بر عایدی سرمایه و اهداف قانونگذار
هدف اصلی قانونگذار، کاهش جذابیت فعالیتهای سوداگری و سفتهبازی در بازارهای غیرمولد است. با اینکه این قانون عمدتاً اشخاص غیرتجاری را هدف قرار میدهد، اما باید توجه داشت که اشخاص تجاری نیز در دفاتر خود بابت سود حاصل از معاملات داراییها (مانند طلا یا ارز)، مشمول مالیات هستند.
کدام داراییها مشمول این قانون میشوند؟
قانون مالیات بر عایدی سرمایه، داراییهای زیر را تحت شمول مقررات خود قرار داده است:
-
انواع املاک: کلیه املاک با هر نوع کاربری (تجاری، اداری، مسکونی، و سایر) و همچنین حق واگذاری محل (سرقفلی).
-
خودروهای سواری: خودروهایی که دارای پلاک شخصی هستند.
-
فلزات گرانبها: طلا، نقره، پلاتین، مسکوکات (سکه) و جواهرآلات.
-
انواع ارز و داراییهای رمزی: انواع ارزهای خارجی، رمز دارایی، رمز پول و رمز ارز (ریال مستثنی است).
جهت رصد و نظارت بر معاملات این داراییها، سازمان امور مالیاتی موظف است یک «کارپوشه غیرتجاری» را شبیه به کارپوشههای تجاری، برای عموم مردم ایجاد کند تا اطلاعات مربوط به معاملات در آن جمعآوری شود.
نحوه محاسبه عایدی و چالش تورم در مالیات بر عایدی سرمایه
برای محاسبه مالیات بر عایدی سرمایه، مبنای اصلی، مابهالتفاوت بهای فروش دارایی (انتقال یا واگذاری) و بهای خرید تعدیلشده آن دارایی است.
عدیل قیمت خرید و اثر تورم
یکی از چالشهای بزرگ در محاسبه، لحاظ کردن تورم در طول دوره تملک است. برای جلوگیری از اخذ مالیات از "سود تورمی" (کاهش قدرت خرید پول) به جای "سود واقعی"، از شاخص قیمت مصرفکننده (CPI) که توسط بانک مرکزی منتشر میشود، استفاده میگردد. با این حال، قانونگذار برای دو سال اول تملک، تورم را کاملاً از محاسبات خارج نمیکند، اما پس از آن، این مابهالتفاوت تعدیل میشود:
-
دوره اول (تا ۲ سال): تورم کلاً در محاسبات باقی میماند و مشمول مالیات است.
-
دوره دوم (سال سوم تا پنجم): نیمی از تورم در محاسبات حذف میشود.
-
دوره سوم (پس از ۵ سال): تورم از سال دوم به بعد، بهطور کامل از محاسبات خارج میشود.
این سیاست، در واقع یک اقدام تنظیمگرانه است تا سوداگری کوتاهمدت را برای اشخاص غیرتجاری پرهزینهتر سازد.
نرخهای مالیاتی و اهمیت دوره تملک
نرخ مالیات بر اساس مدت زمان تملک دارایی متغیر است. این نرخها نشاندهنده تمایل قانونگذار برای وضع جریمه سنگینتر بر سوداگری کوتاهمدت ه
-
تملک کمتر از یک سال: بالاترین نرخ مالیاتی ماده ۱۳۱ قانون مالیاتهای مستقیم (۲۵ درصد) به علاوه ۱۰ درصد جریمه (که مجموعاً ۳۵ درصد میشود) برای مأخذ مشمول مالیات اعمال میگردد.
-
تملک بیش از یک سال: نرخهای پلکانی ماده ۱۳۱ (۱۵%، ۲۰% و ۲۵%) اعمال خواهد شد.
«سامانه سجام» نیز برای ثبتنام شرکتهای سرمایهگذار (اشخاص حقوقی) و همچنین پرداخت متمرکز سود سهام (DPS) به سهامداران مورد استفاده قرار میگیرد.
معافیتها و استثنائات کلیدی برای داراییهای شخصی
قانونگذار جهت حمایت از مصرفکننده نهایی و حفظ توان خانوار، معافیتهایی را برای داراییهای شخصی در نظر گرفته است که دانستن آنها برای عموم ضروری است:
-
معافیت ملک مسکونی:
-
انتقال ملک مسکونی متعلق به شخص بالای ۱۸ سال، مشروط بر اینکه دوره تملک آن بیش از دو سال بوده و فرد ملک مسکونی دیگری نداشته باشد، مشمول مالیات نیست.
-
سرپرست خانوار میتواند علاوه بر ملک شخصی خود، یک ملک مسکونی دیگر نیز داشته باشد و مشمول معافیت قرار گیرد، به شرطی که دوره تملک بیش از دو سال رعایت شده باشد.
-
استثنا: شرط دوره تملک بیش از دو سال، در هر پنج سال یک بار برای سرپرست خانوار نادیده گرفته میشود.
-
-
معافیت خودرو سواری:
-
انتقال خودروی سواری متعلق به شخص بالای ۱۸ سال، مشروط بر اینکه دوره تملک آن بیش از یک سال بوده و فرد مالک خودروی دیگری نباشد، معاف از مالیات است.
-
سرپرست خانوار نیز میتواند یک خودروی دیگر علاوه بر خودروی شخصی خود داشته باشد (با رعایت شرط تملک بیش از یک سال).
-
-
سایر معافیتها: انتقال قهری (به حکم قانون یا مراجع قضایی) و همچنین انتقال املاک به دولت یا نهادهای عمومی معاف از این مالیات خواهند بود.
ملاحظات مالیاتی مهم برای زیانها و زمان اجرا
یکی از نکات مهم در این قانون، لحاظ کردن زیانهای احتمالی است. همانگونه که در مورد مشاغل و اشخاص حقوقی مرسوم است، زیان حاصل از معاملات داراییهای مشمول این قانون نیز قابل تهاتر بوده و افراد میتوانند زیان خود را در سالهای آتی، با سود حاصل از همان نوع داراییها مستهلک سازند.
همچنین، باید توجه داشت که برای اجرای کامل و جامع این قانون، یک دوره تنفس ۲۰ ماهه پس از ابلاغ آن در نظر گرفته شده است تا زیرساختهای اجرایی لازم فراهم گردد. این مهلت به دولت فرصت میدهد تا بستر مناسب را برای رصد دقیق معاملات و آگاهیبخانی گسترده به مردم فراهم کند.
برای ورود به عصر مالیات بر عایدی سرمایه آماده شوید
با اجرای قریبالوقوع قانون مالیات بر عایدی سرمایه، نحوه خرید، فروش و نگهداری داراییهای شما به کلی تغییر خواهد کرد. هرگونه غفلت از جزئیات این قانون و معافیتهای آن، ریسک مالیاتی قابل توجهی به همراه دارد.
آیا ساختار فعلی داراییهای شما از حداکثر معافیتهای قانونی برخوردار است؟
برای تحلیل دقیق پورتفولیوی سرمایهای شما، اطمینان از بهینهسازی داراییها برای کاهش بار مالیاتی، و دریافت مشاوره تخصصی در مورد نرخهای جدید، همین حالا با مشاوران مالیاتی ایران حسابداری ما تماس بگیرید.